home > thema's > hygiŽne > broodfabriek > schriftelijke bronnen terug
<h1>Brood, aardappelen en patat</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
Gedurende de eerste helft van de 19de eeuw is de toestand vrij ondoorzichtig te noemen. De gilden waren nu officieel afgeschaft, maar waarschijnlijk bleven oude bepalingen en gewoonten nog bestaan.
In ieder geval verschenen er incidenteel verordeningen op onderdelen van het voedselpakket bijvoorbeeld voor groenten en vlees. De wet van 1829, waarin vermenging van eet- en drinkwaren met vergiftigde of schadelijke stoffen werd verboden, beschermde niet tegen bedorven of vervalste waar.
Het is zeker dat het toezicht op de kwaliteit van het voedsel in deze periode, vergeleken met de tijd ervoor, minder goed was geregeld. Trouwens, in het algemeen was de hygiënische toestand in Amsterdam achteruitgegaan: de drinkwatervoorziening bleef ondeugdelijk; het gebrek aan riolering en de verkrotting in de volksbuurten vormden steeds weer een gevaar voor de volksgezondheid. De ondervoeding van de stedelijke bevolking in deze buurten maakte hen bovendien nog extra kwetsbaar voor epidemieën, zoals de cholera (1831, 1848, 1853 en 1865). Helaas leidden de romantische denkbeelden in kringen van de toenmalige medische wetenschap niet tot een krachtdadige aanpak van deze problemen. Men signaleerde het gevaar wel, en ook de overheden waren niet weinig verontrust, maar verder dan parlementaire enquêtes en beschrijvingen van de toestand voor de volksgezondheid zoals van de arts C. J. Nieuwenhuijs over Amsterdam kwam men niet.
Pas omstreeks 1850 kwam er enige beweging in de zaak. Vanuit Duitsland en Frankrijk kwamen nieuwe, meer natuurwetenschappelijke, richtingen op, die de bespiegelende, filosofisch-medische geneeskunde fel afwezen. In Amsterdam sloten enkele progressief denkende medici zich aaneen in hun strijd tegen de, naar hun opvatting, verouderde geneeskundige wetgeving en het onderwijs….

….. Een andere arts, die zich als particulier bijzonder inzette voor de verbetering van de hygiënische toestand was Samuel Sarphati (1813-1866). Hij richtte in 1856 de Maatschappij voor Meel- en Broodfabrieken op, waardoor Amsterdam haar eerste broodfabriek kreeg. Doelstelling was het beschikbaar maken van kwalitatief beter en goedkoper brood. En natuurlijk kan iemand als dr. S. S. Coronel niet ongenoemd blijven, die onder meer in zijn functie van stadsgeneesheer van Amsterdam diepgaande onderzoeken uitvoerde naar de gezondheidstoestand van bijvoorbeeld fabrieksarbeiders en schoolkinderen.
De initiatieven van particuliere artsen vonden weinig weerklank bij de landelijke en stedelijke overheden. Men stelde zich liever op het standpunt van de staatsonthouding. Na de totstandkoming van de Gemeentewet van 1851 kwam in Amsterdam als eerste gemeente in Nederland in 1858 een Gemeentelijke Verordening omtrent de keuring van levensmiddelen tot stand.


Titel:Brood, aardappelen en patat; Eeuwen eten in Amsterdam, p. 64 en 65
Auteur:onder redactie van R. Kistemaker en C. van Lakerveld; het betreffende hoofdstuk is van Mario Fraenkel en Reneť Kistemaker.
Herkomst:Publicatie van het Amsterdam Museum, uitgeverij Ton van Eek
Datering:1983
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

hygiŽne
voeding
broodfabriek
Samuel Sarphati
drinkwater
geneeskunde
keurmerk
cholera

hulpvragen verbergen

  • Geeft de bron aan waarom toezicht op de kwaliteit van voedsel in de eerste helft van de 19de eeuw slechter was dan daarvoor?

  • Waarom verbeterde de situatie na 1850?

  • Wat heeft de oprichting van een broodfabriek te maken met hygiëne?

  • Welke informatie geeft deze bron over de houding van de overheid?

toelichting verbergen

Het boek, waaruit dit fragment afkomstig is, gaat over voedsel van Amsterdammers door de eeuwen heen. Het fragment komt uit het hoofdstuk 'Voedsel en gezondheid'.