home > thema's > hygiŽne > waterleiding > schriftelijke bronnen terug
<h1>Water om te drinken</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
VUIL WATER, CHOLERA EN ZUIVER DRINKWATER

Het zijn vooral de Geneeskundig inspecteurs en artsen in de grote steden geweest die zich ernstig zorgen maakten over de smerige toestanden: het vieze drinkwater, de vrije lozing van afvalwater en fecaliën op grachten en ander open water, de bedompte krotten en de mesthopen in de achterbuurten. Deze tot in de details nauwkeurig beschreven viezigheid is zo treffend dat na 150 jaar de kwalijke dampen nog van de bladzijden opstijgen.
De artsen schreven vanaf het begin van de 19e eeuw rapport op rapport en talloze brochures en artikelen over de plaatselijke misstanden die zij onderzochten. Maar hoe ijverig zij ook bleven wijzen op het gevaar van de vuiligheid en de slechte kwaliteit van het drinkwater, het leidde absoluut niet tot gezwinde aanpak van de problemen door onmiddelijke aanleg van drinkwater en riolering. Hun pleidooien gleden af langs de kale mantel van gemeentelijke en provinciale overheidszorg.

Pas met de onverwachte komst van de dodelijke ziekte cholera asiatica in 1832 kwamen de plaatselijke overheden voor het eerst echt in het geweer. Niemand kende deze ziekte, niemand begreep waar bij vandaan kwam of waarom hij zo snel om zich heen greep. Artsen hadden geen antwoord op de vraag hoe cholera voorkomen moest worden. Maar zo goed en zo kwaad als het ging probeerden de overheden maatregelen te treffen om de burgers te behoeden voor besmetting.
Cholera is een besmettelijke ziekte die de ingewanden aantast en zich vooral verspreidt via vervuild drinkwater. Besmetting vindt ook wel plaats via andere dranken zoals melk of via voedsel. Een choleralijder krijgt plotseling hevige krampen en diarree, moet veel braken en overlijdt meestal binnen enkele uren of dagen. Door deze ziekte-symptomen is het niet zo verwonderlijk dat men een relatie legde met bedorven of slecht voedsel.
Via pamfletten probeerden bezorgde burgemeesters en wethouders de burgers te wijzen op regels die zij in acht dienden te nemen. Op 22 juli 1833 kregen Rotterdammers de volgende 'Waarschuwing'.- 'Burgemeester en wethouders (...)willen hunne medeburgers nogmaals aanmanen, om zich toch in de tegenwoordige omstandigheden van het veelvuldig gebruik van visch, waterachtige groenten en te veel verkoelende spijzen te onthouden, om bovendien het eten van alle onrijpe vruchten, van welke aard die zouden kunnen zijn, (...) te vermijden, als lerende de ondervinding, dat deze spijzen, en het onmatig gebruik van sterken drank ofdat van gekarende melk en zuur en niet uitgegist bier, op de gestellen der meeste menschen eenen aller nadeeligsten invloed uitoefenen (...)'.

In dit rijtje van aanbevelingen 'ontbreekt het belangrijkste: betrouwbaar drinkwater. Maar dat konden de Rotterdamse bestuurders in 1833 nog niet weten. Het zou tot 1883 duren voordat de Duitse onderzoeker Robert Koch de cholera-bacterie ontdekte.

Titel:Water om te drinken, p. 64 en 65
Auteur:Sacha Wijmer
Herkomst:uitgeverij Vewin (Vereniging van Exploitanten van Waterleidingbedrijven in Nederland)
Datering:1992
Inventarisnummer:Amsterdam Museum/Stadsarchief Amsterdam - 49K12
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

hygiŽne
drinkwater
watervoorziening
cholera
geneeskunde
voeding

hulpvragen verbergen

  • Wat deden geneeskundig inspecteurs en artsen om de hygiëne te verbeteren, volgens deze bron?

  • En wat was het effect van deze inspanningen?

  • Hoe verklaar je, aan de hand van deze bron, dat de oorzaak van cholera vooral in voeding werd gezocht?

toelichting verbergen

De titel van het boek, waar dit fragment uit komt, is: Water om te drinken. Het gaat nadrukkelijk over drinkwater en niet over water in het algemeen. De schrijfster wil laten zien dat goed drinkwater niet vanzelfsprekend is.

Het boek is uitgegeven ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan van de VEWIN, Vereniging van Exploitanten van Waterleidingbedrijven in Nederland. Het gaat dus niet alleen over Amsterdam, maar over het hele land.