home > thema's > onderwijs > ideeën > schriftelijke bronnen terug
<h1>Jan Stam</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
Onderstaande bron is een bewerking van het artikel ´Onderwijzer Jan Stam en zijn wezen´ van Hinke J.Wiggers zoals verschenen in Ons Amsterdam jaargang 48 nr.3 (1996).

De kinderen van het Burgerweeshuis, gelegen tussen Kalverstraat en Nieuwezijds Voorburgwal (nu het Amsterdams Historisch Museum) gingen al eeuwenlang binnen de muren van de instelling naar school. Van 1877 tot 1917 was Jan Stam als hoofdonderwijzer verbonden aan het Burgerweeshuis. Het was een periode van maatschappelijke veranderingen, van nieuwe inzichten in de leefwereld van de kinderen. Jan Stam trof in het Burgerweeshuis een ouderwetse school aan. De leermiddelen waarmee werd gewerkt, waren sterk verouderd. Het niveau van de leerlingen vond hij zeer laag. Hij toog aan het werk en binnen een aantal jaren kon de school zich meten met de beste scholen in de stad.
   Als enige vakkrachten op het gebied van de opvoeding die in het Burgerweeshuis werkten, speelden de onderwijzers een belangrijke rol. Zij gaven niet alleen les, zij moesten zich ook bezig houden met de algehele vorming van de kinderen. De wezen groeiden immers op in een grote inrichting met personeel en niet in de intimiteit van een huisgezin. Daardoor bleven zij verstoken van kennis die voor andere kinderen vanzelfsprekend was. Om dat enigszins te verhelpen, voerde Jan Stam voor de laagste klassen het ‘aanschouwingsonderwijs’ in. Samen met de juf mochten de kinderen bijvoorbeeld de grote keuken bezoeken. Met eigen ogen konden zij nu zien dat voor het koken van aardappelen water nodig was.
   Buiten de schooluren leerden de kinderen vaardigheden die voor hun latere carrière nuttig werden geacht, zoals technisch tekenen voor de jongens en handwerken voor de meisjes. In 1863 kwam daar voor de jongens het vak gymnastiek bij, dat door een speciale gymnastiekonderwijzer werd gegeven. Een jaar later mochten ook de meisjes naar gymnastiek. In 1893 introduceerde Stam voor de jongens het gloednieuwe vak handenarbeid. Hiervoor was hij zes weken op cursus geweest in het Noordduitse Emden waar hij gefascineerd was geraakt door de mogelijkheden die dit vak bood. Hij koos voor een methode die in Zweden was ontwikkeld, het zogeheten slöjdonderwijs (slöjd is Zweeds voor handenarbeid).
   Door de starre dagindeling hadden de kinderen niet veel vrije tijd. Bij de meisjes was het helemaal zorgelijk gesteld. Door het vele handwerken hadden de meisjes te weinig tijd om hun huiswerk te maken. Reden voor hoofdonderwijzer Stam om deze buitenschoolse activiteit aan de kaak te stellen. Handwerken werd opgenomen in het vakkenpakket van de school en onderwezen door een vakonderwijzeres, zoals dat op andere scholen gebruikelijk was.
   Er kwamen steeds minder weeskinderen, dus ook minder schoolkinderen. Toen in 1913 het dieptepunt van zo´n twintig leerlingen was bereikt, was aan sluiting van de school niet te ontkomen. Aan een eeuwenoude traditie kwam tenslotte in 1914 een eind. Tot zijn dood in 1917 bleef Jan Stam verbonden aan het Burgerweeshuis. Hij hield er toezicht op gymnastiek, korfballen, tekenen en slöjd, lessen die ondanks dat de kinderen andere scholen bezochten, gewoon doorgingen.

Titel:Onderwijzer Jan Stam en zijn wezen
Auteur:Hinke J. Wiggers
Herkomst:in: Ons Amsterdam. 48ste jaargang nr.3
Datering:Maart 1996
Inventarisnummer:Amsterdam Museum A.I/Ons
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

Jan Stam
Burgerweeshuis
Sjöld
Handwerken

hulpvragen verbergen

  • Welke vernieuwingen introduceerde Jan Stam op de school van het Burgerweeshuis?

  • Wat voor informatie geeft de bron over de speciale rol die de leerkrachten hadden op de Burgerweeshuisschool?

  • Geeft de bron informatie over de manier waarop de kinderen op hun latere carrière werden voorbereid?

toelichting verbergen

Tot ongeveer hun veertiende jaar gingen de weeskinderen van het Burgerweeshuis intern naar school. Er waren twee onderwijzers en één hoofdonderwijzer. Jan Stam was een hoofdonderwijzer die veel vernieuwingen doorvoerde. Hij was een hele strenge onderwijzer die absolute gehoorzaamheid eiste, maar hij had daarnaast wel voor alle kinderen aandacht. Bovendien wilde hij de kinderen goed voorbereiden op hun latere leven.