home > thema's > onderwijs > schoolverzuim > schriftelijke bronnen terug
<h1>Bijstand in Amsterdam</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
Armen hadden in pre-industrieel Europa verschillende aanvullende inkomstenbronnen nodig om te overleven. Kinderarbeid was één van de vele overlevingsstrategieën. Er bestond in vele gezinnen een economische noodzaak kinderen wat te laten verdienen terwijl er weinig of geen sociale wetgeving was die dit verbood. Sommige kinderen hielpen hun ouders met het werk, terwijl anderen buitenshuis geld verdienden als bijvoorbeeld hulpje in een ambacht of op straat met het doen van boodschappen, het bezorgen van goederen en met schoenpoetsen. Kinderen – klein, vlug, vertederend – opereerden tevens als goede bedelaars.
Er is wel geschreven dat kinderarbeid op grote schaal in Amsterdam in de eerste helft van de negentiende eeuw niet voorkwam omdat bedeelde kinderen verplicht naar school moesten. Dit standpunt is niet geheel juist. De capaciteit van de armenscholen was namelijk verre van toereikend: ongeveer de helft van de aangemelde kinderen ging niet naar school. En ondanks het verplichte karakter van de armenscholen spijbelden kinderen soms toch. In sommige gevallen lagen financiële overwegingen hieraan ten grondslag. Kinderen brachten immers dikwijls geld in het laatje. Het armenonderwijs verminderde de kinderarbeid wel, maar voorkwam deze niet.
Dat er ook diefjes en bedelaartjes waren blijkt onder andere uit de oprichting van een school voor bedelaartjes in 1849. Deze Havenlozenschool stond in de Jordaan en had tot doel “verwaarloosde, tot bedelarij opgevoede of omgekochte kinderen, van beiderlei kunne, van elke gezindheid, door eenvoudig maar grondig onderwijs tot bruikbare en nuttige leden van der Maatschappij op te kweken”.

Titel:Bijstand in Amsterdam ca. 1800-1850. Armenzorg als beheersings- en overlevingsstrategie.
Auteur:M. H. D. van Leeuwen
Herkomst:Uitg. Waanders Zwolle
Datering:1992
Inventarisnummer:Amsterdam Museum f.d.arm/leeu / Stadsarchief Amsterdam P446
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

Kinderarbeid
Armenonderwijs
Armenscholen
Havenlozenschool

hulpvragen verbergen

  • Wat voor informatie geeft de bron over de schoolplicht van arme kinderen?

  • Waarom gingen veel arme kinderen ondanks de schoolplicht toch niet naar school?

  • Wat voor informatie geeft de bron over de invloed van het armenonderwijs op de kinderarbeid?

toelichting verbergen

Deze bron is een korte bewerking van een aantal bladzijden uit het proefschrift van Marco van Leeuwen over armenzorg in Amsterdam tussen 1800 en 1850. Van Leeuwen stelt in zijn boek dat armenzorg aan de ene kant een manier voor de elite was om de armen te beheersen. Zo waren de armen die een uitkering ontvingen verplicht hun kinderen naar school te sturen. De kinderarbeid en daarmee het schoolverzuim werden zo niet voorkomen, maar verminderden wel. Aan de andere kant was de armenzorg voor de armen zelf een manier om te overleven. Met de uitkering die ze ontvingen konden ze eten kopen en de huur betalen. Zo sneed het mes van de armenzorg aan twee kanten.

De school voor bedelaars die Van Leeuwen noemt, was waarschijnlijk de Sint Vincentiusschool, aan de Nieuwe Leliestraat in de Jordaan.