home > thema's > onderwijs > vorming > schriftelijke bronnen terug
<h1>Kweekplaatsen van pligt en orde</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
Uit de toespraak van de heer Jeronimo de Vries bij de prijsuitreiking aan de beste leerlingen van de stadsarmenscholen (20 maart 1832)

‘Welkom gij behoeftige ouders met uwe kinderen, onze zorg. Welkom. Onderscheid van stand behaagde aan de Hoogste Wijsheid. Die op deze wijsheid wil inbreken, vertoont een dwaze laatdunkendheid, berispt Hem, die zich niet straffeloos door nietige aardwormen laat bedillen. Om U te beveiligen, meervermogenden, moet men de armenscholen, dat zijn kweekplaatsen tot pligt en orde, voorstaan en ondersteunen. Zonder onderwijs kunnen de behoeftigen geen openbare kennisgevingen lezen, Uwen wil niet verstaan’.

In onze oren een merkwaardige toespraak voor een schoolleider, maar anderhalve eeuw geleden bevatten zijn woorden niets opmerkelijks. Hij zei slechts wat bijna iedereen eeuwenlang had gemeend. Het onderwijs aan de volksjeugd moest dienen om de kinderen in te prenten dat zij zich dienstbaar moesten opstellen en dat zij tevreden moesten zijn met de plaats, die zij in de samenleving innamen. Het onderwijs was zeker niet bedoeld om de maatschappelijke ladder te bestijgen. Want dat zou een inbreuk betekenen op de onveranderlijke orde die God in zijn oneindige wijsheid in deze wereld had aangebracht. Het einde zou immers zoek zijn als een timmermansjongen notaris wilde worden.

Na 1850 kregen nieuwe denkbeelden een kans. De industriële revolutie bracht de westerse samenleving in een stroomversnelling. Wilde Nederland daarin meegenomen worden, dan moest het onderwijs daarbij helpen. Iedereen moest een kans krijgen om zich te ontplooien was het motto.

Titel:Zeven eeuwen Amsterdam, de Amsterdammers en hun onderwijs, p. 391
Auteur:Ben Speet
Herkomst:in: Ach Lieve Tijd, Zeven eeuwen Amsterdam, de Amsterdammers en hun onderwijs
Datering:1990
Inventarisnummer:Amsterdam Museum / Stadsarchief Amsterdam - SZ
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

armenschool
volksonderwijs
ontplooiing
dienstbaar
plicht

hulpvragen verbergen

  • Wie worden door de heer De Vries toegesproken?

  • Wat is zijn boodschap voor de armen en wat moeten de rijken doen?

  • Waarom zou iedereen moeten kunnen lezen?

  • Wanneer veranderen de denkbeelden met betrekking tot het onderwijsdoel en waar komt dat vooral door?

toelichting verbergen

De bron is overgenomen uit Ach Lieve Tijd een tijdschrift in afleveringen over de geschiedenis van Amsterdam. Deze aflevering gaat over het onderwijs vanaf de middeleeuwen tot aan de twintigste eeuw. Het stuk begint met een citaat uit de toespraak van de heer De Vries bij de prijsuitreiking aan de beste leerlingen van de stadsarmenscholen.
Vervolgens licht de auteur dit citaat toe.