home > thema's > wonen > stadsuitbreiding > schriftelijke bronnen terug
<h1>Bevolkingsexplosie en speculatiebouw</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
In het laatste kwart van de 19e eeuw verwerkte Amsterdam een voordien ongekende bevolkingsgroei tengevolge van enkele samenhangende factoren. Na 1870 kende de handel een enorme opbloei: de opening van het Suezkanaal bracht Indië dichterbij, terwijl geleidelijke opheffing van het Cultuurstelsel de particuliere handel op de koloniën stimuleerde. De opening van het Noordzeekanaal, de opkomst van de stoomvaart en de verbetering van het spoorwegnet maakten dat Amsterdam hierin een groot aandeel verwierf. De opleving van het Ruhrgebied na de Frans-Duitse oorlog vormde een extra gunstige factor. Hierdoor steeg de werkgelegenheid in het arbeidsintensieve havenbedrijf.
Daarnaast veroorzaakte de export van goedkope Amerikaanse granen na 1870 een landbouwcrisis met als gevolg een versterkte trek van verarmde landarbeiders naar de stad. In de periode tussen 1869 en 1889 bedraagt de bevolkingsgroei van Amsterdam 54%. Deze groei beslaat 42% van de totale groei van de grootste tien steden in Nederland.
Deze accumulatieve factoren veroorzaakten een enorme toename van de vraag naar woonruimte, waaraan noch de woningbouwverenigingen, noch de traditionele vakbekwame aannemers konden voldoen. Spoedig veroverden vaak onbekwame en doorgaans onbemiddelde ‘ondernemers’ een groot deel van de markt. Het verschijnsel van de speculatiebouw of revolutiebouw deed zijn intrede, dat werkte met een heel nieuw systeem van financieren.
Ook in Nederland drongen na 1870 geleidelijk aan moderne theorieën over het bankwezen door. Deze waren in het midden van de 19e eeuw ontwikkeld in Frankrijk door de financiers van het keizerlijk utopisme van Napoleon III. Voor de financiering van het omvangrijke programma voor herstel van de sociale vrede na het revolutiejaar 1848, werd een stelsel van snelle kredietvoorziening ontwikkeld. Een van de financieringstakken was het hypotheekbankwezen, in eerste instantie bedoeld voor de landbouw. Door de lage prijzen en het geringe rendement in deze sector zocht het kapitaal nieuwe uitwegen en verwierf zo, via mala fide [onbetrouwbare] ondernemers, een enorm groot aandeel in de woningmarkt.


Titel:Bevolkingsexplosie en speculatiebouw
Auteur:R. van Engelsdorp Gastelaars en M. Wagenaar
Herkomst:Ons Amsterdam, jrgang 36, nr. 9, p. 209
Inventarisnummer:Stadsarchief Amsterdam - Informatiecentrum
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

bevolkingsgroei
stadsuitbreiding
revolutiebouw

hulpvragen verbergen

  • Geeft de bron informatie over de oorzaken van de sterke bevolkingsgroei in Amsterdam in de tweede helft van de negentiende eeuw?

  • Wat was één van de gevolgen van deze groei?

  • Kun je uit de bron lezen wie de traditionele bouwers waren en wie de nieuwe?

  • Hoe kwamen de nieuwe bouwers aan hun kapitaal?

toelichting verbergen

Deze bron is een deel uit een artikel dat ingaat op de oorzaken van de ongekende bevolkingsgroei van Amsterdam in de tweede helft van de negentiende eeuw en over de bouwactiviteiten die daarop volgden. Wie waren de ondernemers van nieuwbouw en hoe financierden ze hun bouwactiviteiten?

Het artikel is gepubliceerd in Ons Amsterdam, een maandblad over heden en verleden van Amsterdam.