home > thema's > werken > inkomsten/consumptie > schriftelijke bronnen terug
<h1>Inkomens arbeiders</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
Inkomens arme gezinnen

In een boekje dat Helene Mercier in 1897 heeft geschreven, vertelt zij over de slechte leefomstandigheden van arbeiders.
Hieronder een samenvatting.


Inkomsten en uitgaven
Een arbeider verdiende in een jaar tussen de ƒ400,- en de ƒ600,-. Even ter vergelijking, een bankier kon een jaarinkomen hebben van ƒ25.000,-. Nogal een verschil niet waar?
Arbeiders die in de provincie woonden hadden nog het voordeel dat ze hun eigen groenten en aardappelen konden verbouwen. En daarnaast ook nog wel kippen voor de leg en de slacht. Maar in een stad kon dat natuurlijk niet. De maaltijd bestond voor stedelingen vaak uit boter, brood, kaas en eieren. Groenten en vlees konden de meeste arbeider zich niet veroorloven.
Dat komt mede doordat de huren in Amsterdam erg hoog waren. Deze varieerden van ƒ1,85 tot ƒ3,25 per week. Weer ter vergelijking: een arbeider in de provincie betaalde 1 à 2 gulden in de week huur. Hoe goedkoper de woningen waren, des te slechter. Alle kamers in het huis werden gebruikt om te wonen en te slapen. Het kwam heel regelmatig voor dat gezinnen met veel kinderen, maar één kamer hadden om in te wonen en om in te slapen.
Er ging dus veel geld naar huur. Verder moest er ook nog brandstof en huisraad gekocht worden. En het grootste gedeelte van de rest, zo niet alles, ging op aan eten. Maar er waren ook nog andere dingen die gekocht moesten worden. Zoals kleding. Arme mensen hadden vaak maar een of twee paar kleding. Als er iets kapot ging, dan werd het talloze keren versteld. Weggooien was er niet bij.

Mocht een gezin toch nog wat geld over hebben, dan ging dat op aan reparaties, verf, briefpapier, drank of sigaretten. In geen van de bijdragen  van de 26 gezinnen die hebben meegewerkt aan dit onderzoek stond dat er geld werd uitgegeven aan speelgoed voor kinderen. Kinderen maakten meestal zelf wel wat van afval. En je begrijpt natuurlijk wel, dat er van sparen al helemaal niets terecht kwam. Dus als je je dan eens in de schulden moest steken, kwam je daar heel moeilijk weer uit. En zo is de cirkel weer rond.

Schulden
Omdat hun inkomen zo laag was, konden veel gezinnen niet sparen. Als er dan onverwachte uitgaven waren, moest een gezin zich wel in de schulden steken of ze nu wilde of niet. Heel wat arbeidersgezinnen hadden dan ook schulden. Alleen al de geboorte van een kind, zorgde voor veel extra kosten, zoals kraamhulp en trakteren op iets lekkers. Veel arbeiders hadden daar geen geld voor, omdat al hun geld opging aan eten en huur, zoals we net al konden lezen. Bovendien gaven sommige arbeiders hun geld ook uit aan luxe artikelen, zelfs als ze het eigenlijk niet konden betalen. Veel arbeiders gingen na hun werk naar het café en gaven daar hun geld uit aan drank en sigaretten. Zo probeerden ze even hun ellende te vergeten. Maar het zorgde er soms wel voor dat ze in nog grotere problemen kwamen.

Titel:Inkomens arme gezinnen
Auteur:Kristel Schets
Datering:juni 2002
Inventarisnummer:n.v.t.
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

inkomen
arbeidersomstandigheden
loon
uitgaven
Helene Mercier

hulpvragen verbergen

  • Hoe kwam het Statistisch Instituut in Amsterdam aan deze gegevens die Mercier heeft verwerkt?

  • Een arbeidersgezin had vaak schulden, niet altijd door eigen schuld. Bedenk eens welke onverwachte uitgaven een gezin in de schulden zouden kunnen steken.

  • Welke verschillen zouden er kunnen zijn tussen een arbeider in een grote stad en een arbeider uit de provincie?

  • Wie brachten er in het gezin geld binnen, denk je? Hoe zou een gezin aan extra inkomsten kunnen komen?

toelichting verbergen

Arbeiders in de 19de eeuw verdienden niet zoveel. We weten dat onder andere doordat het Statistisch Instituut in Amsterdam gegevens verzamelde aan de hand van huishoudboekjes van arbeidersgezinnen. Aan een aantal gezinnen met een laag inkomen werd gevraagd op te schrijven wat ze verdienden en waaraan ze dat uitgaven. Er waren destijds 26 gezinnen die hierop reageerden en die een jaarlang -van juli 1889 tot juli 1890- een huishoudboekje bijhielden. Dat is een bijzondere prestatie, omdat heel veel arbeiders helemaal niet konden schrijven. Laat staan dat ze verstand hadden van boekhouden.

Helene Mercier heeft van deze onderzoeken in 1897 een boekje gemaakt. De titel luidt: 'Sociale Schetsen'; het is te vinden in het Gemeentearchief Amsterdam onder nummer 42 C 15. De tekst van deze bron is hiervan een kleine samenvatting.
Helene Mercier was maatschappelijk werkster in Amsterdam en één van de eersten die zich met de problemen van de arbeiders bezig hield. Ze was vooral actief op het gebied van de sociale woningbouw.