home > thema's > werken > fabrieken > schriftelijke bronnen terug
<h1>Van kleinbedrijf naar fabriek</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
Van kleinbedrijf naar fabriek

Na 1820 nam in Amsterdam het grootbedrijf toe. Onder die bedrijven neemt de machine-industrie de eerste plaats in.

Een andere bedrijfstak, en vanouds Amsterdams, was de suikerraffinaderij, waar de geïmporteerde rietsuiker werd bewerkt. Ook hier vindt na 1830 de overgang van klein- tot grootbedrijf plaats door invoering van stoomkracht. De oude raffinaderijtjes die gemiddeld acht werklieden in dienst hadden, werden verdrongen door grote fabrieken. In 1847 telde de fabriek van De Bruyn al 543 volwassen arbeiders. En de Nederlandse suikerraffinaderij telde in 1852 Zelfs 400 tot 800 werklieden.  De fabriek van De Bruyn kon in 1843 alleen 20 miljoen kilo suiker afleveren. De 65 werkplaatsen die het in 1840 nog zonder stoomkracht moesten doen, produceerden gezamenlijk slechts 12 tot 14 miljoen kilo suiker.

Opvallend was ook de moderne uitgroei van de diamantindustrie. In het begin van de negentiende eeuw was hier alles nog kleinbedrijf. De diamanten werden op zolder geslepen op molens die door vrouwen in beweging werden gebracht. Die zolders waren of bij de arbeiders aan huis of gehuurde lokalen die daarvoor speciaal door de eigenaars werden ingericht. Dat was al min of meer een overgang naar het grootbedrijf. Het echte grootbedrijf startte met de oprichting van de eerste fabriek waar paarden de slijpmolens in beweging zetten. Nog sneller ontwikkelde het diamantbedrijf zich door de invoering van stoomkracht. In 1845 werd de Diamantslijperij-maatschappij opgericht, die begon met één stoommachine. In 1850 had zij reeds drie fabrieken aan de gang met 520 molens. Er was toen in Amsterdam nog maar één slijperij die gebruik maakte van paarden om de slijpmolens in beweging te brengen.

bewerking van prof.dr. H. Brugmans, De geschiedenis van Amsterdam, deel 5, hoofdstuk 14


Titel:Van kleinbedrijf naar fabriek
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

Diamantindustrie
Suikerraffinaderij
Stoomkracht

hulpvragen verbergen

toelichting verbergen

Prof.dr. H. Brugmans schreef De Geschiedenis van Amsterdam, van 1000 tot 1925.
Dit stukje tekst komt uit deel 5, 'Stilstaand Getij' over de periode 1795/1848. Het is de tweede druk, die door prof.dr. I.J. Brugmans is herzien en bijgewerkt.