home > thema's > werken > fabrieken > schriftelijke bronnen terug
<h1>Opkomst industrialisatie</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
Het razende tempo waarmee de Amsterdamse industrie in de 19e eeuw groeide had ingrijpende gevolgen voor het werk. Stoommachines, de trein, de telefoon, auto’s, hydraulische en elektrische apparaten, de typmachine: vanaf het einde van de 19e eeuw vond de ene revolutionaire technische ontwikkeling na de andere plaats. Niet alleen hadden velen het gevoel dat hun ambacht, hun kunst, daardoor in verval raakte. Ook de arbeidsverhoudingen ondergingen drastische wijzigingen. Voorheen werd de patroon geacht als een soort vader voor zijn knechten te zorgen. In de nieuwe industrie bestond er tussen directeuren en arbeiders een veel lossere, zakelijke band. De verhoudingen werden meer en meer bepaald door de wet van vraag en aanbod. Arbeiders werden speelbal van economische mechanismen die ze vaak niet begrepen en zeker niet konden beïnvloeden. Groei en verval van afzetmarkten, zakelijke misrekeningen en regelmatige heftige economische schommelingen hadden ongekende verschuivingen van grote groepen arbeiders tot gevolg. Bij ontslag sloeg de bestaanszekerheid weg. Dat was altijd zo geweest maar de massaliteit maakte het nu tot een ernstig maatschappelijk probleem. Ook nieuw was dat de arbeidende stand woordvoorders kreeg, die met steeds luider stem de sociale ellende onder de neus van de burgerij wreef.
Zo ontstond de zogenoemde sociale quaestie, het arbeidsvraagstuk dat in vele gedaanten decennia achtereen een grote rol zou spelen. Met name in het laatste deel van de negentiende eeuw wekte de kwestie veel beroering. Arbeiders begonnen zich te organiseren. Het parlement stelde enquêtes in om de toestand in fabrieken en werkplaatsen te onderzoeken.

Titel:Honderd jaar Amsterdam, de Amsterdammers en hun werk
Auteur:Geertje Mak
Herkomst:In: Als de Dag van Gisteren, p. 175
Datering:1991
Inventarisnummer:Stadsarchief Amsterdam - SZ
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

arbeidsverhoudingen
industrialisatie
arbeidsenquete
vakbond
fabrieken

hulpvragen verbergen

  • Wat hield de industrialisatie aan het eind van de 19e eeuw voor de arbeiders in?

  • Welke informatie geeft de bron over de arbeidsverhoudingen tussen baas en knecht in deze periode?

  • Geeft de tekst informatie over wat er allemaal gebeurde op het gebied van tewerkstelling en arbeidsomstandigheden en wie hierin een rol speelden?

toelichting verbergen

Als de dag van gisteren, Honderd jaar Amsterdam beschrijft in achttien afleveringen de geschiedenis van honderd jaar Amsterdam.
In deze aflevering over Amsterdammers en hun werk beschrijft Geertje Mak wat de gevolgen van de industrialisatie zijn voor de tewerkstelling van arbeiders.