home > thema's > politiek > treub en wibaut, twee politici > schriftelijke bronnen terug
<h1>W. Treub en de radicale liberalen.</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
De politiek in Amsterdam werd, zoals in geheel Nederland, in de tweede helft van de 19e eeuw gedomineerd door de liberalen. Tot 1887 konden alleen rijke burgers hun stem uitbrengen en een politieke functie bekleden.
Om aan de verkiezingen voor de gemeenteraad mee te mogen doen, moest men minstens vijftig gulden belasting per jaar betalen, een enorm bedrag voor die tijd. Men kon kandidaten voor de gemeenteraad kiezen uit liberale kiesverenigingen met welluidende namen als “Burgerpligt”. Er waren nog geen echte politieke partijen. Die ontstonden pas aan het einde van de 19e eeuw.

De gemeenteraad en het college van Burgemeester en Wethouders waren absoluut geen goede afspiegeling van de politieke voorkeur van de Amsterdamse bevolking. De helft van de Amsterdammers was namelijk protestant en een kwart katholiek, terwijl deze partijen maar een paar raadszetels hadden.
De meeste raadszetels werden bezet door keurige intellectuele liberalen. Hun standpunt was, dat de politiek zich zo min mogelijk met het dagelijks leven van de burgers moet bemoeien. Hierdoor liet de gemeenteraad de meeste dingen maar op zijn beloop gaan en deed weinig aan sociale voorzieningen.

Rond 1870 begon Amsterdam echter enorm uit te breiden. Handel en industrie bloeiden en hierdoor werden duizenden arbeiders naar de stad gelokt. Zij deelden niet in de welvaart, integendeel, ze leidden een ellendig leven. Werkdagen van twaalf tot veertien uur waren niet genoeg; vrouwen en kinderen moesten ook meewerken in de fabriek. Sociale voorzieningen ontbraken vrijwel geheel en de woonomstandigheden waren doorgaans erg slecht.
De liberalen beseften wel dat ze iets moesten doen om de armoede te bestrijden. Het bleef echter lange tijd bij particuliere hulp van liberale dames aan de allerarmsten. De liberale gemeenteraad weigerde echter om daadwerkelijk in te grijpen. Ze vond dat geen taak voor de overheid.

In de jaren 80 van de 19e eeuw kwam er echter grote kritiek op het beleid van de gemeenteraad. Enerzijds van het opkomend socialisme, maar ook kwam er kritiek uit eigen gelederen. Een aantal jonge liberalen was het niet eens met het passieve beleid van zijn partijgenoten. Zij wilden meer actie en noemden zich de ´radicalen´.
De voornaamste vertegenwoordiger van deze radicalen was mr. Willem Treub, een energieke burgemeesterszoon uit Voorschoten. Hij vond het bestaande liberalisme ´een oude jongejuffrouw, waarin, hoe lang je ook aait, geen vuur te krijgen is`. Met enkele radicale medestanders werd hij lid van de conservatieve kiesvereniging ´Burgerpligt´. Hij hoopte deze traditionele club van binnenuit te hervormen. Dit lukte echter niet en Treub besloot om in 1888 een eigen, radicale kiesvereniging op te richten ´Amsterdam´. Hij deed dit samen met een journalist P.L. Tak. Deze heren pleitten voor algemeen kiesrecht, sociale woningbouw en betere arbeidsvoorzieningen voor gemeentepersoneel.
Dit was natuurlijk een doorn in het oog van de conservatieve liberalen. Het Amsterdamse volk vond de kiesvereniging echter wel acceptabel, want bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1889 sleepte `Amsterdam` maar liefst drie zetels in de gemeenteraad in de wacht. Natuurlijk werd een van de zetels bezet door Willem Treub.

Vier jaar later werd Treub gekozen tot wethouder van Financiën en later tot wethouder van publieke werken. Hij zorgde ervoor dat veel nutsbedrijven (bijvoorbeeld de electriciteits- gas- en waterbedrijven) in handen kwamen van de gemeente. Hierdoor konden de prijzen voor bijvoorbeeld gas, water en telefoon laag blijven en konden ook de arbeiders van deze voorzieningen gebruik maken.

In Amsterdam waren de radicalen in de jaren 90 van de 19e eeuw dus erg succesvol. Helaas kon deze partij geen echte vuist maken, omdat ze intern sterk verdeeld was en nooit landelijk werd georganiseerd. Het bleef dus bij plaatselijke successen, zoals in Amsterdam met mr. Treub.
Toen Treub in 1896 werd benoemd tot professor in staatshuishoudkunde en statistiek, verdwenen met hem de radicalen uit de politiek van Amsterdam. De fakkel werd overgenomen door de socialisten, die zich wel landelijk gingen organiseren. Zij hadden in 1894 de politiek partij S.D.A.P opgericht en zetten de nieuwe gemeentepolitiek, waarmee de radicalen begonnen waren, voort.


Bronnen:
´Sociaal-democratische gemeentepolitiek 1894-1929´ in Spiegel Historiael (1976) 264-273
`Honderd jaar Amsterdam, de Amsterdammers en de politiek` in Als de dag van Gisteren  127-130

Titel:W. Treub en de radicale liberalen.
Auteur:Stevien Gardenier
Datering:juni 2001
Inventarisnummer:n.v.t.
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

gemeenteraad
gemeentebestuur
liberalen
Treub, W.
Tak, P.L.
industrialisatie
Radicalen
SDAP

hulpvragen verbergen

  • Wat is de grote verdienste geweest van mr. W. Treub voor de Amsterdamse bevolking?

  • Waarom verdwenen de radicalen aan het einde van de 19e eeuw uit de Amsterdamse politiek?

toelichting verbergen

Deze tekst is speciaal voor deze site geschreven.