home > thema's > hygiŽne > stadsreiniging & riolering > schriftelijke bronnen terug
<h1>100 jaar stadsreiniging</h1>
help toelichting hulpvragen trefwoorden
In 1847 kwam dr. Sarphati met een zeer gunstige aanbieding voor het inzamelen van afvalstoffen om deze daarna te gebruiken bij de verbetering en aanwinning van grond voor landbouw, waarmee zich de Maatschappij ter bevordering van Landbouw en Landontginning in Nederland zou belasten. Daarop kreeg hij de concessie tot het ophalen van alle 'haardasch, vuilnis, poortaarde' (faecaliën), rioolspeciën en afval der vilderij binnen de stad Amsterdam en derzelver jurisdictie'. Kort daarna ging de concessie over in handen van de Maatschappij ter bevordering van Landbouw en Landontginning in Nederland. Deze Maatschappij hield zich, evenals haar voorgangers, uitsluitend bezig met de inzameling van het vuil. Aan het schoonhouden der straten werd niets gedaan. Het kon dan ook niet uitblijven dat deze steeds meer vervuilden en soms gewoon onbegaanbaar waren.
In 1854 kwam hieraan een eind, doordat de Maatschappij voor den Werkenden Stand een afdeling Straatreiniging oprichtte, die zich tegen een bescheiden vergoeding van de inwoners belastte met het vegen en schoonhouden van de straten. Na een dertigtal jaren leidden een onvoldoende aan de tijd aangepaste dienstverlening na een zwakke financiële situatie van de Maatschappij ter bevordering van Landbouw en Landontginning in Nederland ertoe, dat burgemeester en wethouders de gemeenteraad voorstelden de gehele stadsreiniging in eigen beheer te nemen. De raad ging hiermee akkoord en na afwikkeling van de verschillende zaken startte op 1 oktober 1877 de Stadsreiniging. Uiteraard begon de nieuwe dienst met een beperkte hoeveelheid materieel, voor zover nodig met paardetractie. Voor de verwerking van het vuil beschikte men over een tweetal opslagplaatsen voorzien van een asloods; een aan de Kattensloot en een aan de Zeeburgerdijk. Elf jaar na de oprichting, in 1888 werd een nieuwe centrale belt in gebruik genomen. Op den duur was deze echter niet meer te handhaven. De grote vuilnishopen verspreidden een enorme stank; de ratten en vliegen tierden er welig en het was geen wonder dat deze belt in een 'kwade reuk' bij de bevolking kwam te staan.
In verschillende richtingen werd naar een betere oplossing gezocht. Deze vond men uiteindelijk in een in 1919 in gebruik gestelde Vuilverbrandingsinrichting, die de stad van veel narigheid verlostte.
In 1880, dus kort na haar oprichting, nam de Stadsreiniging ook de reiniging van de openbare weg en de riolering voor haar rekening waardoor de diensten van de Maatschappij voor den Werkenden Stand overbodig werden.
Gebeurde het veegwerk eerst nog met de hand, algauw ging men over tot het in gebruik nemen van een tiental eenvoudige veegmachines.
Het zal duidelijk zijn dat de Stadsreiniging na 1900, in de tijd van de toenemende mechanisatie, steeds meer werd gestroomlijnd en uitgebreid, ieder jaar opnieuw. Handvegers maakten plaats voor door een paard getrokken vegers en deze stonden op hun beurt hun plaats weer af aan de elektrische veegmachines, die uiteindelijk vervangen werden door de huidige moderne veegauto's. De huisvuil paard en kar maakte plaats voor voor de huisvuilauto en deze werd weer achterhaald door de huidige perscontainerauto. Het vertrouwde Boldootkarretje (faecaliënwagen) werd vervangen, de Liernurwagens ruimden hun plaats in voor moderne putzuigers enz.,enz.



Titel:100 jaar stadsreiniging: 1.10.1877 - 1.10.1977
Auteur:F. Frischalowski
Herkomst:uit: Ons Amsterdam, jaargang 29, nummer 9, p. 251 en 252
Datering:1977
Je aantekeningenPrinten
uitleg verbergen
  • klik op de knop met de + om de toelichting te lezen

  • klik op de knop met het ? om hulpvragen te lezen

  • klik op de knop met a-z om trefwoorden op te roepen waarmee je naar andere bronnen kunt

  • kijk in het gele vak onderin voor de basisgegevens

  • klik op de knop met de pen rechtsonder om een notitie te plaatsen

  • klik op de knop met de printer rechtsonder om de afbeelding en gegevens te printen

transcriptie verbergen

trefwoorden verbergen

stadsreiniging
straatvegen
uitwerpselen (menselijke)
Maatschappij voor de Werkende Stand
Samuel Sarphati
afvalstoffen

hulpvragen verbergen

  • Welke verschillende soorten reiniging komen aan de orde in deze bron?

  • Welk doel had Sarphati met het verzamelen van meststoffen?

  • Bekijk ook het schilderij met de straatvegers: bij wie waren deze straatvegers in dienst?

  • Wat zijn volgens de bron redenen geweest om over te gaan tot een gemeentelijke stadsreiniging?

  • De nieuwe stadsreiniging krijgt diverse taken. Uit de beschrijving van de moderniseringen blijkt dat er verschillende afdelingen zijn ontstaan. Welke zijn dat?

toelichting verbergen

In 1977 verschijnt een themanummer van het maandblad 'Ons Amsterdam' over de stadsreiniging, naar aanleiding van het honderdjarig bestaan van deze gemeentelijke dienst.
Het fragment komt uit het inleidende artikel.

In de eerste zin wordt de arts Dr. Samuel Sarphati genoemd. Hij was een invloedrijk man, die zich op vele manieren heeft ingezet om de achterliggende oorzaken van ziekten en kwalen aan te pakken. Hij stichtte de brood- en meelfabriek voor beter, goedkoper en gezonder brood. Om de hygiëne in de stad te verbeteren zette hij een nieuwe vuilnisophaaldienst op. Hij probeerde werkgelegenheid voor de jeugd te scheppen door betere scholing en hij probeerde de stad meer aanzien te geven door grote bouwprojecten zoals de bouw van het Paleis voor Volksvlijt (afgebrand in 1929) en het Amstelhotel.